چکیده:

منطقه آسیای مرکزی، شامل کشورهای ازبکستان، قزاقستان، ترکمنستان، قرقیزستان و تاجیکستان، به‌عنوان پهنه‌ای دارای پیوندهای تمدنی، تاریخی و فرهنگی مشترک و برخوردار از جایگاه ژئوپلیتیکی راهبردی میان روسیه، چین، ایران، افغانستان و قفقاز، یکی از مهم‌ترین کانون‌های تحولات اوراسیایی در قرن بیست‌ویکم به‌شمار می‌رود. این منطقه با وجود برخورداری از منابع طبیعی غنی، زمین‌های حاصلخیز، تنوع اقلیمی و ظرفیت‌های بالقوه در بخش کشاورزی، همچنان با چالش‌هایی چون کمبود و ناپایداری منابع آب، توسعه‌نیافتگی زیرساخت‌ها، وابستگی به کشاورزی سنتی، پراکندگی سیاست‌گذاری و ضعف پیوندهای اقتصادی درون‌منطقه‌ای مواجه است.

در چنین شرایطی، همگرایی منطقه‌ای در بخش کشاورزی به‌عنوان رویکردی راهبردی برای بهره‌برداری بهینه از منابع مشترک، ارتقای امنیت غذایی، تبادل فناوری‌های نوین، تقویت تعاملات اقتصادی و افزایش تاب‌آوری محیط‌زیستی اهمیت روزافزونی یافته است. از میان کشورهای منطقه، ازبکستان به‌دلیل جمعیت بالا، ساختار کشاورزی متنوع، اصلاحات کلان در نظام تولید و مدیریت منابع، و سیاست خارجی فعال، به‌عنوان بازیگری کلیدی در پیشبرد این همگرایی مطرح شده و ظرفیت ایفای نقش رهبری در فرایند یکپارچگی کشاورزی منطقه‌ای را دارد.

این گزارش فنی با رویکردی تحلیلی و آینده‌نگر، ضمن بررسی ساختارها، ظرفیت‌ها، چالش‌ها و روندهای کلان کشاورزی در آسیای مرکزی، نقش ویژه ازبکستان را در شکل‌دهی به همکاری‌های دوجانبه و چندجانبه، توسعه زنجیره‌های ارزش، مدیریت منابع مشترک آب، تقویت امنیت غذایی و گسترش دیپلماسی کشاورزی تبیین می‌کند. در این چارچوب، سفر اخیر هیئت عالی‌رتبه بانک کشاورزی ازبکستان به استان فارس ایران به‌عنوان نمونه‌ای عینی از تعاملات سازنده و ظرفیت‌های قابل گسترش همکاری‌های عملیاتی بررسی شده و نتایج آن مورد تحلیل قرار گرفته است.

یافته‌های گزارش نشان می‌دهد که تحقق همگرایی کشاورزی در آسیای مرکزی نه‌تنها فرصتی برای ارتقای بهره‌وری، توسعه پایدار، افزایش تاب‌آوری اقتصادی و کاهش آسیب‌پذیری در برابر تغییرات اقلیمی است، بلکه می‌تواند بنیانی برای تثبیت صلح، تقویت امنیت غذایی و شکل‌دهی به یک چارچوب همکاری بلندمدت میان کشورهای منطقه باشد. در پایان، مجموعه‌ای از راهکارهای سیاستی و اجرایی در سطوح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی برای تسهیل این فرایند ارائه شده است.

واژگان کلیدی: همگرایی منطقه‌ای، کشاورزی آسیای مرکزی، ازبکستان، امنیت غذایی، مدیریت منابع آب، توسعه پایدار، تبادل فناوری، همکاری‌های بین‌المللی.

مهدی اسماعیلی راد

اردلان دباغ